محمد سعيد جانب اللهى
269
پزشكي سنتى و عاميانه مردم ايران با نگاه مردم شناختى ( فارسى )
نذر چهاردهتايى : در ميبد در قديم كه زنها ريسندگى مىكردند نذرى به اين نام داشتند كه منظور نذر چهارده معصوم بود ، قرار نذر چنين بود كه نيت مىكردند از يك عيد ( مثلا عيد مرتضى على يا مولود ) تا عيد بعد روزى چهارده فتيله پنبه بريسند . سپس با نخ آن كرباس مىبافتند و كرباس را مىفروختند و با پول آن گوسفند مىخريدند و قربانى مىكردند ( همانجا ) . مكاندرمانى خوابيدن در بقاع متبركه : در گيلان هر بقعه خاصيت شفابخشى ويژهاى دارد ، چنانكه باد بقعه براى رفع دردهاى ناشى از باد مثل رماتيسم و درد مفاصل است ، برخى ديگر خاصيت شفابخشى بيماران عصبى و روانى مثل صرع و جنون دارد ( تائب : 38 ) . بيتوته در زيارتگاه : در روستاى وفس ( اراك ) زن نازا به زيارت سنگى به نام قيه على « 1 » ( سنگ على ) مىرود . در اين زيارت نبايد شوهرش او را همراهى كند ، بلكه با بستگان خود يا شوهرش حركت مىكند ، در اين سفر البته بسيارى از زنان نازا باهم حركت مىكنند و با خود يك گوسفند نيز براى قربانى مىبرند . بعد از دعا و استغاثه گوسفندان را سر مىبرند ، سپس زنان ميخى از چوب مىتراشند و با سنگ كوچكى ميخ چوبى را به سنگ مىكوبند ، اگر ميخ در سنگ فرو رفت ، نشانهء اين است كه زن مزبور حامله خواهد شد . شب نيز در كنار سنگ بيتوته مىكنند و بعد از شام هر زنى با دو قطعه نخ و يك تكه پارچه بين دو سنگ ننويى مىبندد ، صبح همه به سراغ ننوها مىروند ، اگر در ننوى آنها چيزى مثل پر كاه و سنگريزه افتاده باشد ، بچهدار خواهند شد ، چنانچه در طول سال بعد بچهدار بشوند ، واژهء قيه را به اول اسم فرزندشان اعم از پسر يا دختر اضافه مىكنند مثل قيه حسن يا قيه فاطمه ( حاجيلو : 30 ) . زگيل : در روستاى سرخه ( شوش ) اگر فردى كه زگيل دارد ، چهل هفته روزهاى چهارشنبه مسجدى را جارو كند ، زگيلها از بين مىرود ( ترابزاده و ديگران : 140 ) . موسيقىدرمانى ( بادزدايى ) در طب سنتى درمان بعضى امراض جسمى و بهخصوص روحى با موسيقى رايج بوده است مثلا در تهران بالاى سر مريضى كه تب شديد داشت ، نى مىزدند تا خوابش نبرد ( مستوفى : 1 / 469 ) . يا در تركمن صحرا سرخك را با موسيقى درمان مىكنند ( حسنى و ديگران 1381 : 336 ) . همچنين
--> ( 1 ) . qaya ali : سنگى به طول چهار و عرض سه متر است كه به طور مساوى از وسط به دو نيم شده است ، آن را از معجزهء حضرت على مىدانند .